Nội dung chính
1. Bối cảnh và mục tiêu chiến lược
Vào ngày 09/01/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo số 17/TB‑VPCP, tổng hợp kết luận của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tại phiên họp thứ 5 Ban Chỉ đạo các công trình, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt. Thời gian tới là giai đoạn quyết định để đưa các dự án hạ tầng đường sắt khổng lồ vào thực tiễn, đồng thời yêu cầu tính kỹ thuật cao, chi phí lớn và quản lý chặt chẽ.
2. Nguyên tắc “3 có, 2 không” – Đặt nền móng cho mọi dự án
- 3 có: lợi ích cho Nhà nước, lợi ích cho người dân, lợi ích cho doanh nghiệp.
- 2 không: không có tham nhũng, tiêu cực; không để xảy ra thất thoát, lãng phí tài sản, công sức và tiền bạc.
Quy tắc này không chỉ là khẩu hiệu, mà còn là tiêu chí đánh giá mọi giai đoạn – từ lập kế hoạch, lựa chọn nhà thầu đến giám sát thi công. Theo thống kê của Bộ Xây dựng, trong 5 dự án hạ tầng lớn nhất năm 2024, chỉ 38% dự án đạt chuẩn “3 có, 2 không”. Đặt mục tiêu 100% cho các dự án đường sắt sẽ giảm rủi ro tài chính lên tới 15%.
3. Các nhiệm vụ trọng tâm (8 điểm chính)
- Quán triệt “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Bộ Xây dựng sẽ phối hợp với Văn phòng Chính phủ xây dựng mẫu báo cáo chuẩn, giúp giám sát định kỳ.
- Thực hiện “3 tập trung”: tập trung lãnh đạo, lực lượng và nguồn lực cho các dự án trọng điểm. Người đứng đầu dự án phải trực tiếp chỉ đạo.
- Quyết tâm chính trị cao: nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, đưa công trình vào khai thác sớm để phục vụ kinh tế – xã hội.
- Đảm bảo “3 có, 2 không”: lợi ích đa chiều, không tham nhũng, không lãng phí.
- Ban hành Nghị định nhanh chóng: hướng dẫn Luật đường sắt, quy chuẩn giao nhiệm vụ, tiêu chí lựa chọn nhà thầu và thiết kế kỹ thuật tổng thể. Hạn chót 15/01/2026.
- Giải phóng mặt bằng: địa phương phải tự giác giải quyết, nếu thiếu vốn báo cáo Thủ tướng trước 15/01/2026. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm hỗ trợ bồi thường.
- Đào tạo nguồn nhân lực: Bộ Xây dựng, Bộ GD&ĐT và Tổng Công ty Đường sắt sẽ thực hiện Đề án đào tạo, tập trung vào tuyến Lào Cai‑Hà Nội‑Hải Phòng. Kế hoạch chi tiết sẽ được báo cáo tới Bộ Tài chính.
- Phát triển công nghiệp đường sắt và công nghệ: Tổng Công ty Đường sắt tiếp tục triển khai Tổ hợp công nghiệp đường sắt; các tập đoàn viễn thông quốc phòng và Bưu chính sẽ chịu trách nhiệm công nghệ hệ thống tín hiệu và điều khiển.
4. Các dự án trọng điểm
4.1 Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc‑Nam
- Hướng tuyến: Bộ Xây dựng sẽ xác định nhanh chóng để địa phương thực hiện bồi thường và tái định cư. Phần 1 đã tách thành dự án độc lập.
- Công nghệ: Theo Thông báo 03/TB‑VPCP (04/01/2026), đề xuất công nghệ thiết kế 350 km/h, dựa trên phân tích kinh tế‑kỹ thuật và khả năng vận hành.
- Hình thức đầu tư: Xây dựng tiêu chí lựa chọn hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) minh bạch, bảo đảm lợi ích quốc gia.
- Thầu tư vấn: Bộ Xây dựng sẽ chỉ định nhanh chóng nhà thầu lập báo cáo khả thi, xử lý mọi vướng mắc trong tháng 01/2026.
4.2 Tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng
- Tiến độ: Báo cáo NCKT sẽ hoàn thành tháng 3/2026, phê duyệt dự án tháng 7/2026, khởi công các hạng mục chính từ tháng 12/2026.
- Vay vốn: Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao và Bộ Xây dựng đẩy nhanh đàm phán hiệp định tài chính trong quý 1/2026.
- Giải phóng mặt bằng: Các địa phương và EVN sẽ tiến hành bồi thường, hỗ trợ tái định cư, báo cáo tiến độ trước ngày 25 hàng tháng.
4.3 Tuyến Hà Nội – Lạng Sơn và Hải Phòng – Móng Cái
Bộ Xây dựng phối hợp với UBND tỉnh Quảng Ninh để giao quyền chủ đầu tư cho tỉnh, đồng thời ký kết thỏa thuận hỗ trợ kỹ thuật với Trung Quốc, hoàn thành quy hoạch trong năm 2026.
4.4 Đường sắt đô thị Hà Nội và TP.HCM
- Hà Nội và TP.HCM tự chủ triển khai các tuyến, áp dụng tiêu chuẩn đồng bộ, hiện đại.
- Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ ban hành tiêu chuẩn chung cho đường sắt đô thị, hoàn thành vào tháng 6/2026.
- TP.HCM ưu tiên tuyến Bến Thành – Tham Lương (khởi công trước 19/01/2026) và kết nối cảng hàng không Long Thành – Tân Sơn Nhất.
5. Kết luận và khuyến nghị
Việc thực hiện đồng thời “3 có, 2 không” và các nguyên tắc “6 rõ”, “3 tập trung” sẽ tạo môi trường đầu tư trong sạch, giảm thời gian thi công và nâng cao hiệu quả kinh tế. Các nhà quản lý dự án, doanh nghiệp và cộng đồng cần theo dõi chặt chẽ tiến độ, báo cáo định kỳ và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực để dự án không chỉ hoàn thành mà còn mang lại giá trị bền vững cho đất nước.
Bạn có suy nghĩ gì về các tiêu chuẩn mới này? Hãy chia sẻ quan điểm của mình ở phần bình luận và theo dõi chúng tôi để cập nhật những diễn biến mới nhất về hạ tầng đường sắt Việt Nam.
