Thị trường thủy sản Việt Nam đã chạm mốc gần 11,3 tỷ USD trong năm 2025, mở ra cột mốc tăng trưởng mạnh mẽ nhưng đồng thời đặt ra bài toán “xanh hoá” cho giai đoạn 2026.

Tổng quan kim ngạch và xu hướng quý IV 2025

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt 11,3 tỷ USD, tăng 12,4 % so với năm 2024. Đặc biệt, quý IV đóng vai trò là đoạn nước rút quyết định: xuất khẩu đạt 3,103 tỷ USD, tăng 10,3 % so với cùng kỳ năm trước, trong đó tháng 12 một mình mang lại 954,5 triệu USD (+9,2 %).

Các nhóm hàng tiêu biểu

Tôm – người dẫn đầu: Tổng giá trị tôm xuất khẩu lên tới 4,65 tỷ USD, tăng 20 % so với 2024. Đáng chú ý, tôm hùm tăng gấp đôi, đạt khoảng 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ ở Trung Quốc và các thị trường châu Á.

Cá tra ghi 2,19 tỷ USD (+8 %), trong khi các loài cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12 %). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8 % do áp lực từ quy định IUU, chi phí đánh bắt tăng và nguồn nguyên liệu khan hiếm.

Nhóm hải sản chế biến sâu như mực, bạch tuộc và cua ghẹ cũng ghi tăng mạnh, lần lượt +20,4 % và +20,9 % trong quý IV.

Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược thị trường

Trong top doanh nghiệp, STAPIMEX đạt doanh thu 309,8 triệu USD, Minh Phú (cả Cà Mau và Hậu Giang) vượt 542 triệu USD, và Vĩnh Hoàn giữ vị trí số 1 về cá tra với 249 triệu USD.

Những tập đoàn như Phát Lợi, An Hải và CASES đã chuyển trọng tâm sang sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc, tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) và CPTPP để giảm phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ, nơi thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố vào đầu 2026.

Thách thức thương mại xanh và rủi ro pháp lý 2026

Quý IV 2025 đã bộc lộ các rào cản kỹ thuật ngày càng nghiêm ngặt: thẻ vàng IUU, quy định MMPA của Mỹ và yêu cầu chứng chỉ xanh cho hải sản khai thác. Những thay đổi này buộc doanh nghiệp phải minh bạch hoá chuỗi cung ứng, thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc và nâng chuẩn kiểm soát chất lượng.

Đối với thị trường Mỹ, các doanh nghiệp phải chuẩn bị cho lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 đối với 12 loài cá không được công nhận, đồng thời chờ kết quả thuế chống bán phá giá.

Định hướng phát triển bền vững năm 2026

Để duy trì đà tăng trưởng, các doanh nghiệp cần:

• Tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng (gia công sâu, đóng gói hiện đại).
• Chuẩn hoá quy trình lạnh và logistics để đáp ứng kênh bán lẻ hiện đại.
• Đầu tư vào hệ thống quản trị tuân thủ: nhật ký khai thác, chứng chỉ xanh, và báo cáo ESG.
• Phân bổ rủi ro bằng cách đa dạng hoá “giỏ thị trường” – không chỉ dựa vào Mỹ mà mở rộng sang CPTPP, Trung Quốc và các thị trường Đông Nam Á.

Như vậy, năm 2026 sẽ không chỉ là cuộc đua doanh thu mà còn là cuộc đua “đủ điều kiện” để bán hàng, nơi minh bạch và bền vững trở thành tiêu chuẩn mới.