Nội dung chính
UAV của Ukraine liên tiếp tấn công hạ tầng năng lượng Nga đã kéo theo một chuỗi hậu quả nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng tới Moscow mà còn lan rộng tới nền kinh tế dầu mỏ của Kazakhstan.
UAV tấn công hạ tầng năng lượng Nga và tác động lan rộng
Trong những tháng gần đây, Ukraine đã sử dụng các thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào các cơ sở năng lượng của Nga, gây gián đoạn đáng kể tới hoạt động xuất khẩu của Moscow. Tuy nhiên, hệ lụy không dừng lại ở Nga mà đã lan tới các quốc gia lân cận, trong đó Kazakhstan chịu áp lực nặng nề nhất.
Dòng dầu Kazakhstan chao đảo
Cảng tại Novorossiysk, Nga. Ảnh: TASS
Ngày 14/1, Kazakhstan đã kêu gọi Mỹ và Liên minh Châu Âu hỗ trợ an ninh cho việc vận chuyển “vàng đen” sau một loạt vụ tấn công bằng UAV. Vào ngày 13/1, một UAV không xác định đã tấn công một tàu chở dầu đang di chuyển trên Biển Đen, khi tàu đang chuyển dầu từ Kazakhstan tới cảng Yuzhnaya Ozereyevka, Novorossiysk – điểm xuất khẩu chủ chốt của dự án Caspian Pipeline Consortium (CPC).
Theo Reuters, ba tàu chở dầu đã bị tấn công trên đường tới cảng CPC. Mặc dù chưa xác định được thủ phạm, Ukraine vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức, trong khi CPC từ chối bình luận.
Trước đó, vào ngày 29/11/2025, một vụ tấn công UAV khác đã nhắm vào thiết bị xuất khẩu của CPC tại Novorossiysk, làm giảm mạnh lượng dầu xuất khẩu qua đường ống này. CPC hiện chiếm khoảng 80% tổng lượng dầu xuất khẩu của Kazakhstan.
Quan điểm của các chuyên gia
Theo kênh DW (Đức), Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky mô tả các cuộc tấn công UAV là “biện pháp trừng phạt nhanh nhất và hiệu quả”. Tuy nhiên, vụ tấn công tháng 11/2025 đã gặp phải phản ứng mạnh mẽ từ Kazakhstan.
Bộ Ngoại giao Kazakhstan nhấn mạnh: “Chúng tôi coi đây là hành động gây tổn hại tới quan hệ song phương giữa Kazakhstan và Ukraine, và kỳ vọng Ukraine sẽ có biện pháp ngăn chặn các sự cố tương tự.”
Phản ứng quyết liệt này cho thấy đường ống CPC là một “điểm sống” cho nền kinh tế Kazakhstan. Một nguồn tin uy tín cho Reuters cho biết sản lượng dầu và khí ngưng tụ của Kazakhstan đã giảm tới 35% trong giai đoạn 1‑12/1 so với mức trung bình tháng 12, chủ yếu do hạn chế xuất khẩu qua cảng Biển Đen.
Nhà máy lọc dầu Bolashak ở Kazakhstan. Ảnh: AFP/TTXVN
Kinh tế dầu mỏ Kazakhstan: Sức mạnh và rủi ro
Kazakhstan, với dân số 20 triệu người, là quốc gia lớn thứ 9 thế giới về diện tích và dựa chủ yếu vào ngành dầu mỏ. Carole Nakhle, lãnh đạo Crystol Energy (Anh), khẳng định Kazakhstan là một nhân tố quan trọng trên thị trường “vàng đen” toàn cầu, trong đó mỏ Tengiz là một trong những mỏ lớn nhất thế giới.
Hiện Kazakhstan đứng thứ 12 trên thế giới về sản lượng dầu mỏ, đóng hơn 2% nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, hai mỏ Tengiz và Kashagan chiếm tới 15‑20% GDP của quốc gia.
Trong 30 năm qua, mỏ Tengiz đã trở thành trụ cột kinh tế kể từ khi Kazakhstan tách khỏi Liên Xô năm 1991, thu hút hàng tỷ USD đầu tư từ các “ông lớn” như Chevron và Exxon Mobil. Gần đây, Chevron đã hoàn thành dự án mở rộng trị giá 48 tỷ USD, dự kiến tăng sản lượng thêm một phần ba, lên tới 1 triệu thùng/ngày.
Nhưng kế hoạch này đang bị gián đoạn bởi các vụ tấn công UAV. Vì xuất khẩu dầu Tengiz phụ thuộc hầu hết vào cảng Novorossiysk, Kazakhstan chưa có lựa chọn thay thế khả thi. Chuyên gia Muyu Xu (Kpler, Brussels) cho biết, dù Kazakhstan đã cố gắng đa dạng hoá tuyến đường xuất khẩu, khối lượng vẫn còn rất hạn chế.
Nhầm mục tiêu?
Sergey Vakulenko của Carnegie Russia Eurasia cho rằng vụ tấn công tháng 11/2025 gây thiệt hại vật chất lớn hơn cho Kazakhstan và các đồng minh của Ukraine, thay vì tác động trực tiếp tới Nga. Ông nhấn mạnh rằng, mặc dù CPC chạy qua lãnh thổ Nga, phần lớn cổ đông là các công ty phương Tây, và chỉ khoảng 15% lưu lượng năm 2024 là dầu của Nga.
Việc gián đoạn xuất khẩu dầu Kazakhstan không có lợi cho Ukraine, vì nó có thể khiến dầu Nga trở nên hấp dẫn hơn trên thị trường quốc tế.
Kazakhstan cũng xuất khẩu dầu tới Đức và Hungary qua đường ống Druzhba của Nga. Tuy nhiên, UAV Ukraine đã tấn công cơ sở hạ tầng của Druzhba vào tháng 8 năm ngoái, gây gián đoạn ngắn hạn.
Triển vọng và giải pháp
Carole Nakhle nhận định vụ việc tháng 11/2025 đã bộc lộ điểm yếu của Kazakhstan khi phụ thuộc vào một tuyến đường duy nhất. Để giảm rủi ro, Kazakhstan cần tăng cường xuất khẩu qua đường ống Baku‑Tbilisi‑Ceyhan (BTC) tới Azerbaijan và mở rộng giao thương với Trung Quốc. Tuy nhiên, hai lựa chọn này vẫn chưa đủ tiềm năng để thay thế khối lượng khổng lồ của CPC.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị kéo dài, việc đa dạng hoá các tuyến đường xuất khẩu và tăng cường an ninh hàng hải sẽ là chìa khóa giúp Kazakhstan bảo vệ nguồn thu quan trọng từ ngành dầu mỏ.
